‘Femicide’: niet ‘omdat ze vrouw was’

Het begrip ‘femicide’ wordt onterecht gedefinieerd als ‘moord op een vrouw omdát ze een vrouw’ is, waarbij dat voegwoord een ‘vrouwenhaat’-probleem suggereert, terwijl die ‘haat’ niet valt aan te tonen. Een pleidooi tégen hijgerige hyperbolen en vóór een ander voegwoord.

“Gemiddeld wordt er elke acht dagen in Nederland een vrouw vermoord vanwege het feit dat ze vrouw is”, aldus npo.nl. Moord is nieuws. Vrouwenmoord is nieuws. Vrouwenmoord door een man: sappig nieuws. En moord op een vrouw door een man omdát die vrouw een vrouw is: sensatie! Internet, tv, radio, kranten – overal gonst de afgelopen weken dat woord: ‘femicide’. Ooit sporadisch gebruikt voor moord op vrouwelijke foetussen en baby’s, recent in zwang in de betekenis van ‘vrouwenmoord’, met name door de ‘partner’. Justitie zegt te zijn ‘geschrokken’ van de cijfers. De alarmistische berichtgeving stoelt echter op een gebrekkige definitie.

 

 

 

 

 

 

 

 

Eerst even die cijfers. Om te beginnen: het aantal moorden in Nederland daalt – ook die op vrouwen, zo blijkt uit Mythen over moord. Dertig jaar fataal geweld in Nederland van Marieke Liem en Gerlof Leistra. Hoe vaak vindt er een moord plaats? 125 keer, in 2023: 84 keer op mannen, 41 keer op vrouwen, volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ongeveer de helft van die vrouwenmoorden werd gepleegd door (ex-)partners, ongeveer een kwart door andere familieleden, en een kwart door derden.

‘Vrouwenhaat’
Femicide dus. Letterlijk: moord op vrouwen, zonder onderscheid naar bijvoorbeeld motief of methode. In de praktijk wordt het woord echter opvallend vaak gebruikt in de betekenis ‘moord op een vrouw omdat ze vrouw is’. En omdat het geen algemeen bekend begrip is, wordt het vaak ook expliciet op die manier gedefinieerd. “Femicide is het vermoorden van vrouwen of meisjes, omdat ze vrouw zijn.” – actualiteitenrubriek EenVandaag. “Femicide – de moord op vrouwen vanwege hun geslacht – is een ernstig maatschappelijk probleem” – Instituut voor veiligheid. Amnesty International: “Mannen zijn vaker slachtoffer van moord, maar vrouwen worden veel vaker gedood door mannen dan door vrouwen en vaak omdat ze vrouw zijn.” Wikipedia: “Femicide […] is het doden van een vrouw of meisje omdat ze een vrouw of meisje is, en is een haatmisdrijf tegen vrouwen.” Opvallend gemeenschappelijk bestanddeel in de definities: het redengevend voegwoord ‘omdat’ of ‘vanwege’. Dit suggereert dat de dader, gedreven door ‘vrouwenhaat’, zijn slachtoffer zou hebben vermoord wégens haar geslacht.

Geen criteria
Om een verschijnsel in kaart te brengen -en tegen te gaan- is allereerst een heldere definitie nodig. Hoewel verschillende woordenboeken dit redengevende element in hun definities van ‘femicide’ hebben opgenomen, en allerlei media en overheidsinstanties het van elkaar overnemen, bestaat daarover geen consensus. Logisch, want een moord op een vrouw, hoe gruwelijk ook, is niet per definitie een ‘haatmisdrijf’. Waaruit zou kunnen blijken dat een vrouw is vermoord omdát ze een vrouw was? Hoe zou je zo’n motief kunnen aantonen? Wanneer kun je zeggen dat een vrouw is vermoord vanwége haar vrouw-zijn, als uiterste consequentie van ‘vrouwenhaat’? Hoe valt überhaupt vast te stellen of ‘haat’ een drijfveer is geweest voor een delict? Daarvoor bestaan geen objectieve, betrouwbare criteria: zo’n generiek ‘motief’ als haat wegens geslacht valt niet te concretiseren of aan te tonen.

Waarom dan toch steeds dat stellige, suggestieve bijzinnetje: ‘omdat ze vrouw zijn’? Het antwoord, vrees ik, luidt: angst en ophef verkopen. Het past bij de gemakzucht van de huidige debatcultuur, waarin andersdenkenden al snel worden gekenschetst in hijgerige hyperbolen als ‘transfoob’, ‘moslimhater’ dan wel ‘antisemiet’, om vrouwelijke moordslachtoffers ten prooi te laten vallen aan ‘vrouwenhatende’ monsters.

Ander woord
Maar dit draagt niet bij aan een adequate aanpak van het probleem. Het ligt meer voor de hand dat dat relatief kleine aantal moorden eenvoudigweg wordt gepleegd door laffe horken die hun mentale en fysieke overwicht op criminele wijze misbruiken – gewoon, omdat dat kan. Ook al gaat het om hun vrouw of vriendin. En dat is al treurig genoeg.

Weg dus met dat generaliserende, speculatieve bijzinnetje ‘omdat ze vrouw zijn’. Het zou iedereen –en vooral overheid en media- sieren als ze zich beperken tot de feiten. En, als ze er al iets over willen zeggen, een ander voegwoord gebruiken: die vrouwen werden vermoord hoewel of ofschoon ze de vrouw van de dader waren.